Thân chủ tôi có một chiếc điện thoại thể hiện cuộc nói chuyện trên zalo (một dạng giữ liệu điện tử) với nghi can về vụ việc mà Cơ quan cảnh sát điều tra (“CSĐT”) đang tiến hành điều tra. Nội dung mà CSĐT cần điều tra chỉ liên quan đến dữ liệu điện tử trên Zalo. Tuy nhiên, khi CSĐT thu giữ vật chứng (dữ liệu điện tử trên điện thoại), điện thoại còn tồn tại rất nhiều thông tin bí mật cá nhân khác, thông tin riêng tư khác (tài khoản ngân hàng, chuyện tâm sự vợ chồng – thư tín điện tử, nhật ký điện tử, ảnh cá nhân, thông tin cá nhân khác….). Vậy, khi thu giữ điện thoại của thân chủ tôi, CSĐT có bắt buộc phải niêm phong không ?
Theo quy định tại Khoản 5 Điều 107 Bộ luật tố tụng hình sự: “Phương tiện điện tử, dữ liệu điện tử được bảo quản như vật chứng theo quy định của Bộ luật này. Khi xuất trình chứng cứ là dữ liệu điện tử phải kèm theo phương tiện lưu trữ dữ liệu hoặc bản sao dữ liệu điện tử”.
Tại điểm a khoản 1 Điều 90 Bố luật tố tụng Hình sự quy định về bảo quản vật chứng: “Vật chứng phải được bảo quản nguyên vẹn, không để mất mát, lẫn lộn, hư hỏng. Việc bảo quản vật chứng được thực hiện như sau:
- a) Vật chứng cần được niêm phong thì phải niêm phong ngay sau khi thu thập. Việc niêm phong, mở niêm phong được lập biên bản và đưa vào hồ sơ vụ án. Việc niêm phong, mở niêm phong vật chứng được thực hiện theo quy định của Chính phủ;”
Tại điều 105 Bộ luật tố tụng Hình sự quy định về vật chứng phải được niêm phong: Vật chứng phải được thu thập kịp thời, đầy đủ, mô tả đúng thực trạng vào biên bản và đưa vào hồ sơ vụ án. Trường hợp vật chứng không thể đưa vào hồ sơ vụ án thì phải chụp ảnh, có thể ghi hình để đưa vào hồ sơ vụ án. Vật chứng phải được niêm phong, bảo quản theo quy định của pháp luật.
Theo luật định thì vật chứng phải được niêm phong, trừ những vật chứng không phải niêm phong theo quy định tại nghị định 127/2017/NĐ-CP gồm:
“1. Vật chứng là động vật, thực vật sống.; 2. Vật chứng là tài liệu được đưa vào hồ sơ vụ án.; 3. Vật chứng thuộc loại mau hỏng hoặc khó bảo quản.; 4. Những vật chứng khác mà cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng xét thấy không cần thiết phải niêm phong.”
Ở đây tôi muốn nhấn mạnh đến quy định: “Những vật chứng khác mà cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng xét thấy không cần thiết phải niêm phong”. Quy định này mâu thuẫn với Điều 105 Bộ Luật tố tụng hình sự “Vật chứng phải được niêm phong, bảo quản theo quy định của pháp luật”. Và Nghị định 127/2017/NĐ-CP cũng không nói rõ căn cứ và cơ sở nào để xác định vật chứng nào mà “cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng xét thấy không cần thiết phải niêm phong”.
Như ví dụ trên, điện thoại của thân chủ tôi có thuộc vật chứng phải niêm phong không, nếu theo quy định tại Nghị định 127/2017/NĐ-CP “Những vật chứng khác mà cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng xét thấy không cần thiết phải niêm phong”, không thực hiện việc niêm phong, và yêu cầu chủ điện thoại cung cấp mật khẩu để thu giữ và sử dụng điện thoại, xem hết các thông tin bí mật khác (không liên quan vụ án).
Nghị định 127/2017/NĐ-CP quy định “xét thấy” chung chung và chưa có giải thích rõ, gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng khác cũng như luật sư trong việc giải quyết án một cách trung thực, khách quan, và không xâm phạm đến các quyền khác của đương sự.
-Queen Law & Associates-